Erciş Zilan Vadisi’nde planlanan regülatör ve HES projesine karşı yürütülen ekolojik-hukuki mücadeleyi, mahkeme kararlarını ve güncel saha etkisi iddialarını derler.
Erciş Zilan Vadisi’nde planlanan regülatör ve HES projesine karşı yürütülen ekolojik-hukuki mücadeleyi, mahkeme kararlarını ve güncel saha etkisi iddialarını derler.
Temel bulgular
Van Çevre Derneği, Zilan Ekoloji Derneği ve yöre halkı, proje için verilen “ÇED gerekli değildir” kararına ve faaliyetlere karşı dava açtı. İlk derece mahkemesinin 2020’de davacının proje alanında ikamet etmediği gerekçesiyle verdiği ret kararı Danıştay 6. Dairesince bozuldu ve dosya yeniden görüldü.
Van 1. İdare Mahkemesi, çevresel etkilerin önlenmesi veya kabul edilebilir düzeye indirilmesi için gerekli önlemlerin alınmadığı sonucuna vararak idari işlemi iptal etti. 2022 ve 2023 tarihli haberler, yargılama aşamalarını farklı tarihlerde kamuoyuna aktarmaktadır.
Mücadelede vadi ekosistemi, endemik türler, ağaç kesimleri ve su rejiminin yanında Zilan’ın tarihsel-toplumsal hafızası da gündeme getirilmiştir. Bu nedenle dosya yalnız teknik HES verilerini değil kültürel bellek boyutunu da kapsamalıdır.
2025 tarihli saha haberinde tahliye kanalları, hayvan ölümleri ve toprak kaymaları iddiaları yer almıştır. Bunlar önceki iptal kararından sonraki fiili durumun ayrıca izlenmesi gerektiğini
göstermektedir.
Belgelendirilebilen kronoloji
Tarih Gelişme
22.10.2020 Van 1. İdare Mahkemesi davayı ehliyet/ikamet gerekçesiyle reddetti.
2021-2022 Danıştay 6. Dairesi ret kararını bozdu; dava yeniden görüldü.
Aralık 2022 Mahkemenin iptal kararı kamuoyuna yansıdı.
08.12.2023 “ÇED gerekli değildir” kararının iptali yeni haberlerle ayrıntılandırıldı.
31.08.2025 Projenin sahadaki güncel etkilerine ilişkin yeni iddialar yayımlandı.
ÇEV-DER açısından kayıt değeri
Zilan dosyası, idari yargı sürecinin bütün belgeleriyle korunması gereken örnek bir çevre davasıdır.
ÇED kararları, bilirkişi raporları, keşif tutanakları ve Danıştay kararı kronolojik olarak bağlanmalıdır.
Ekolojik ve yönetsel değerlendirme
Nehir tipi HES projeleri yalnız santral binasıyla değerlendirilmemeli; regülatör, iletim hattı, yollar, hafriyat, can suyu ve kümülatif havza etkileri birlikte incelenmelidir.
Dava kazanımı nihai saha koruması anlamına gelmeyebilir. Ruhsat, yeni ÇED işlemleri ve fiili faaliyetler düzenli izlenmelidir.
Arşive eklenmesi gereken kurum içi materyaller
Dava dilekçeleri ve esas/karar numaraları; Danıştay bozma kararı; bilirkişi ve keşif raporları; proje tanıtım dosyası; tarihli saha fotoğrafları; can suyu/debi ölçümleri; suç duyuruları ve kurum cevapları.